
Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
Mustafa Kemal’in 1919 yazında izlediği yolu dört günde, karayoluyla gez: 19 Mayıs’ta çıktığı Samsun’da Onur Anıtı, kaldığı Mıntıka Palas ve Bandırma Vapuru’nun replikası; Havza üzerinden Amasya Genelgesi’nin hazırlandığı Saraydüzü Kışlası; Sivas Kongresi’nin toplandığı okul binası; Erzurum Kongresi’nin salonu. Duraklar arası araçla gidilir.
Mustafa Kemal Atatürk (1881–1938)Hayatı, Millî Mücadele, Cumhuriyet ve AnıtkabirOku →Mondros Mütarekesi’nden sonra İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak atanınca 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru’yla İstanbul’dan ayrıldı. Vapur 19 Mayıs sabahı Samsun’a vardı. Mustafa Kemal birkaç gün Mıntıka Palas otelinde kaldı, ardından karargâhını iç bölgede Havza’ya taşıdı.
Havza’dan 28 Mayıs’ta yayımladığı genelgeyle işgallere karşı mitingler düzenlenmesini istedi. Haziranda geçtiği Amasya’da, Saraydüzü Kışlası’nda silah arkadaşlarıyla birlikte Amasya Genelgesi hazırlandı ve 21/22 Haziran gecesi yayımlandı. Genelgenin en çok bilinen cümlesi şudur: “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”
25 Haziran’da Amasya’dan Sivas yoluyla doğuya yola çıktı ve 3 Temmuz’da Erzurum’a vardı. 8–9 Temmuz gecesi askerlikten istifa etti; bundan sonra mücadeleyi sivil olarak yürüttü. 23 Temmuz–7 Ağustos 1919’da toplanan Erzurum Kongresi’ne başkanlık etti.
Erzurum’dan sonra yeniden Sivas’a döndü: 4–11 Eylül 1919’da bütün yurttan delegelerin katıldığı Sivas Kongresi toplandı, cemiyetler tek çatı altında birleştirildi. Kongrenin toplandığı okul binası aylarca Heyet-i Temsiliye’nin karargâhı oldu. Heyet Aralık sonunda Ankara’ya geçti; bu rota da onun 1919 yazındaki yolunu izliyor.
Mustafa Kemal Atatürk’ün hayatının ve Cumhuriyet’in kuruluşunun geçtiği yerler: Ankara’da Anıtkabir ve ilk Meclis binaları, Samsun’dan Erzurum’a Millî Mücadele’nin yolu, İstanbul’da vefat ettiği Dolmabahçe Sarayı ve öğrenciyken okuduğu Harbiye, Sakarya Meydan Muharebesi’nin alanı. Kocatepe–Dumlupınar ve Gelibolu rotaları “Yas ve anma” koleksiyonunda. Anıtkabir’de ve anma yerlerinde sessiz ve saygılı ol; müze saatlerini gitmeden kontrol et.
Başlangıç: Samsun şehir merkezi, Cumhuriyet Meydanı · 20 dk kal
Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’in yaptığı atlı Atatürk heykeli 1932’de açıldı. Kaidedeki kabartmada Mustafa Kemal halkın arasında betimleniyor. 19 Mayıs törenleri her yıl bu meydanda yapılır.

Tören günlerinde meydan kapanabilir; programı gitmeden kontrol et.
≈ 6 dk yürüme (450 m) · 60 dk kal
Mustafa Kemal ve arkadaşlarının 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktıktan sonra birkaç gün kaldığı Mıntıka Palas oteli bugün Gazi Müzesi. Müzede Samsun günlerine ait eşyalar, belgeler ve fotoğraflar sergileniyor. (Fotoğraf: bina, 1938.)

Saat ve kapalı günleri gitmeden kontrol et.
≈ 10 dk yürüme (700 m), sahile · 30 dk kal
Mustafa Kemal’i İstanbul’dan Samsun’a getiren vapurun aslına uygun olarak yapılmış replikası. Gemi 12 Temmuz 2026’da Canik’teki eski yerinden İlkadım’da, Tütün İskelesi yanındaki yeni yerine karadan taşındı. Fotoğraf eski yerinde çekildi.

Habere göre çevre düzenlemesi bitince dışarıdan gezilebilecek; içinin ve açık hava müzesinin açılışı 2027 için planlanıyor. Gemiye girilebiliyor mu, gitmeden kontrol et.
Samsun’dan Havza üzerinden ≈ 130 km, 2 saat. Yolda isteyen, Mustafa Kemal’in 1919’da kaldığı Mesudiye Oteli’ni, bugünkü Havza Atatürk Evi’ni görebilir (saatleri · 75 dk kal
Amasya Genelgesi’nin hazırlandığı ve yayımlandığı kışla binası 1930’lardaki ve 1940’lardaki doğal afetlerde yıkıldı; Yeşilırmak kıyısında aslına uygun olarak yeniden yapıldı. Bugün müze ve kongre merkezi: Mustafa Kemal’in Amasya’ya gelişi balmumu figürlerle canlandırılıyor, Cumhuriyet dönemine ait belgeler sergileniyor.

Pazartesi kapalı olabilir; saatleri gitmeden kontrol et.
Amasya’dan Tokat üzerinden ≈ 220 km, 3 saat · 90 dk kal
1892’de okul olarak yapılan bina, 4–11 Eylül 1919’daki Sivas Kongresi’ne ev sahipliği yaptı ve 2 Eylül–18 Aralık 1919 arasında Heyet-i Temsiliye’nin karargâhı oldu. 1981’e kadar okul olarak kullanıldı, 1990’da müze olarak açıldı. Kongrenin toplandığı sınıf, Mustafa Kemal’in kaldığı oda ve çalışma odası korunuyor.

Saat ve kapalı günleri gitmeden kontrol et.
Sivas’tan Erzincan üzerinden ≈ 480 km, molalarla 6,5–7 saat; yola sabah erken çık ya da Erzincan’da konakla · 75 dk kal
23 Temmuz–7 Ağustos 1919’daki Erzurum Kongresi’nin toplandığı bina. TBMM’nin 2011–2013’teki restorasyonundan sonra Kültür ve Turizm Bakanlığı’na devredildi; bugün kongre salonu, Millî Mücadele’yi anlatan bölümler ve bir resim galerisiyle müze olarak gezilir.

Saat ve kapalı günleri gitmeden kontrol et.
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.
Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.
Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
