
Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
Evliya Çelebi 1671'de İstanbul'dan hacca yola çıktı ve Anadolu'yu at sırtında, gördüğü her yeri yazarak geçti. Evliya Çelebi Yolu, bu yolculuğun ilk bölümünü İzmit Körfezi'nin kıyısındaki Hersek'ten Kütahya'nın Simav ilçesine kadar izleyen, yaklaşık 600 km'lik bir atlı ve yaya kültür rotası: İznik'ten, Uludağ eteğindeki Babasultan'dan, Evliya'nın ata yurdu Kütahya'dan ve Afyonkarahisar'dan geçer. Bu sayfa yolun ana duraklarını tanıtır; yol rehber kitapla, kendi başına ya da organize atlı turlarla gezilir.
Evliya Çelebi (1611–1680'ler), kırk yılı aşkın bir süre Osmanlı topraklarını ve ötesini gezip on ciltlik Seyahatname'yi yazdı. 1671'de, altmış yaşına yaklaşırken İstanbul'dan hacca yola çıktı. Anadolu'yu çaprazlama geçen bu yolculukta hangi yöne kaç saat yürüdüğünü, konakladığı köyleri, camileri, hanları ve tanıştığı insanları tek tek kaydetti.
2009'da, aralarında Osmanlı tarihçisi Caroline Finkel'in de bulunduğu Türk ve İngiliz akademisyenlerle binicilerden oluşan bir ekip, Evliya'nın tarif ettiği güzergâhı at sırtında Hersek'ten Simav'a kadar yeniden geçti. Kentleşme nedeniyle modern yol, Evliya'nın yola çıktığı İstanbul'dan değil körfezin karşı kıyısındaki Hersek'ten başlar; Bursa kent merkezi de güzergâhın dışında kalır.
Yolun rehber kitabı, Evliya'nın doğumunun 400. yılı olan 2011'de İngilizce ve Türkçe yayımlandı; UNESCO da 2011'i Evliya Çelebi yılı olarak anmıştı. Yol Ekim 2013'te Uludağ'ın eteğindeki Babasultan köyünde yapılan bir törenle resmen açıldı ve Türkiye'nin ilk uzun mesafeli atlı rotası olarak tanıtıldı. Bugün yolu Kültür Rotaları Derneği yönetiyor; atlılar, yürüyüşçüler ve bisikletçiler kullanıyor.
Atlı rota yaklaşık 600 km; yürüyüşçüler için uzun düzlükleri dışarıda bırakan, yaklaşık 330 km'lik bir yaya güzergâhı tanımlanıyor. Yol az bilinen köylerden geçiyor; her yerde tabela bulamayabilirsin, konaklama seyrek. Rehber kitap, Evliya'nın tarif ettiklerini bugün görülenlerle karşılaştırıyor: yürürken bu iki bakışı yan yana okumak yolun asıl keyfi.
Anadolu'da yüzyıllardır yürünen ziyaret yolları: Hristiyan, Müslüman, Yahudi ve Sufi geleneklerinin kutsal saydığı kiliseler, camiler, sinagoglar, türbeler, mağaralar ve ayazmalar; bir de eski hac ve kervan yollarını izleyen uzun mesafeli kültür rotaları. Bu rotalar inanç konusunda hüküm vermez; bir bilgi tarihe değil geleneğe ya da inanışa dayanıyorsa öyle yazarız. Duraklarının çoğu bugün de ibadet yeri: örtünmeye uygun giyin, ibadet saatlerinde içeride gezinme, sessiz ol ve dua edenleri fotoğraflama.
Başlangıç: Yalova, Altınova; İstanbul'dan feribotla ya da Osmangazi Köprüsü üzerinden araçla · 60 dk kal
Yolun başladığı köy, İzmit Körfezi'ne uzanan alçak bir burnun üstünde. Antik çağda Helenopolis diye bilinen yerleşim, Büyük Konstantin'in annesi Helena'nın adını taşıyordu; geleneğe göre Helena burada doğdu. Bugün lagün, flamingoları ve göçmen kuşlarıyla tanınan bir sulak alan.

Kuşları rahatsız etme, üreme döneminde kıyıya yaklaşma. Köye toplu taşıma sınırlı; ulaşımı gitmeden kontrol et. (Fotoğraf: Hersek Lagünü'nde gün batımı.)
Hersek'ten ≈ 50 km; araçla ≈ 1 saat · 90 dk kal
Evliya'nın yolu İznik'ten geçer. Çandarlı Kara Halil Hayreddin Paşa'nın 14. yüzyılın sonunda yaptırdığı Yeşil Cami, minaresini kaplayan çinilerden adını alır. İznik aynı zamanda 325 ve 787'deki iki büyük kilise konsiline ev sahipliği yapmış bir kent; ikincisinin toplandığı Ayasofya bugün cami olarak yürüme mesafesinde.

İki yapı da ibadete açık: namaz vakitlerinde ziyarete ara ver, içeride başını ört.
İznik'ten araçla ≈ 1 saat (≈ 65 km); Kestel, Uludağ'ın eteği · 45 dk kal
Osmanlı'nın kuruluş dönemi menkıbelerinin ünlü dervişi Geyikli Baba'nın türbesi ve yanındaki Babasultan Camii. Rivayete göre Geyikli Baba Bursa'nın fethinde yer aldı ve dağda geyiklerle birlikte yaşadı; Orhan Gazi onun için bu köyü vakfedip cami, tekke ve türbe yaptırdı. Evliya Çelebi Yolu Ekim 2013'te bu köyde yapılan bir törenle resmen açıldı.

Türbede sessiz ol, sandukaya dokunma, dua edenleri fotoğraflama. Cami ve türbenin açık olduğu saatleri gitmeden kontrol et.
Babasultan'dan araçla ≈ 2 saat (≈ 150 km), İnegöl üzerinden · 45 dk kal
Evliya Çelebi İstanbul'da doğdu ama ailesi Kütahyalıydı; Seyahatname'de ata yurdunu uzun uzun anlatır. Kentte ailesine ait olduğu kabul edilen ev restore edilerek müze ve kültür evi olarak düzenlendi. Hac yolculuğunda Evliya Kütahya'dan geçti: onun anlattığı kenti bugünküyle karşılaştırmak için iyi bir mola.

Müze saatlerini gitmeden kontrol et. (Fotoğraf: 2015.)
Kütahya'dan araçla ≈ 1,5 saat (≈ 95 km) · 45 dk kal
Afyonkarahisar, Konya'dan sonra Mevleviliğin en önemli merkezlerinden biriydi. Mevlevi şeyhi Sultan Divani'nin türbesinin de bulunduğu mevlevihane bugün cami ve Mevlevi müzesi olarak geziliyor. Evliya'nın yolu kentten ve kayalık tepenin üstündeki kalenin eteğinden geçer.

Cami bölümünde namaz vakitlerine dikkat et; müze saatlerini gitmeden kontrol et.
Afyonkarahisar'dan araçla ≈ 2,5 saat (≈ 200 km) · 60 dk kal
Yolun ilk bölümünün bittiği, kaplıcalarıyla bilinen Kütahya ilçesi. Atlı rota Afyon'dan sonra Banaz, Uşak ve Gediz üzerinden buraya ulaşır. Evliya'nın yolculuğu buradan sonra da aylarca sürdü; modern rota şimdilik Simav'da bitiyor. 2011'de yolu ileride Yalvaç'ta Aziz Pavlus Yolu'na bağlamak hedefleniyordu.

Dönüş için otobüs saatlerini gitmeden kontrol et. (Fotoğraf: Simav'da bir cadde.)
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.
Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.
Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
