
Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
Taksim Meydanı’ndan Tünel’e bir Beyoğlu günü: Cumhuriyet Anıtı, yeni AKM ve Gezi Parkı, meydana adını veren Taksim Maksemi, Aya Triada Kilisesi, nostaljik tramvay, Hacı Abdullah’ta öğle yemeği, ardından caddenin pasajları; Atlas, Çiçek, Avrupa ve Hazzopulo. Balık Pazarı ve Nevizade’den sonra Sent Antuan Kilisesi ve 1875’ten beri çalışan Tünel.
Taksim Arapçada “bölüştürme” demektir. I. Mahmud döneminde, 1731–32’de, kuzeydeki ormanlardan getirilen su yolu bu sırttaki sekizgen taş binada toplanıp Beyoğlu’nun ve Galata’nın çeşmelerine dağıtıldı. Bina, “maksem”, meydana da adını verdi. Bugün aynı yapıda İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin Cumhuriyet Müzesi bulunuyor.
Meydanın ortasındaki Cumhuriyet Anıtı, İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’nın eseri; 8 Ağustos 1928’de açıldı. Bir yüzünde Kurtuluş Savaşı, öbür yüzünde Cumhuriyet’in kuruluşu anlatılır. Meydanın kuzeyinde 1806’da yapılan Topçu Kışlası vardı; avlusu 1920’lerde stadyum olarak kullanıldı, kışla 1940’ta yıkıldı ve yerinde 1943’te Gezi Parkı açıldı. O zamandan beri Taksim, bayramların, kutlamaların ve kalabalıkların buluştuğu meydan oldu.
Osmanlı döneminde Cadde-i Kebir, yani Büyük Cadde diye bilinen yol, Pera’nın elçiliklerinin, kiliselerinin, otellerinin ve dükkânlarının sıralandığı caddeydi; Cumhuriyet’ten sonra İstiklal adını aldı. 1870’teki büyük Beyoğlu yangını caddenin büyük kısmını yaktı. Yerine yapılan kâgir binaların altından geçen pasajlar, birkaç yıl içinde caddenin yeni yüzü oldu: Hazzopulo 1871’de, Avrupa Pasajı 1874’te, Cité de Péra 1876’da açıldı.
Cité de Péra’nın pasajında 1917’den sonra devrimden kaçıp gelen Rus kadınların çiçek sattığı anlatılır; pasaj 1940’larda Çiçek Pasajı diye anılmaya başladı, 1950’lerin sonunda tümüyle meyhanelerin yeri oldu. Caddenin öbür ucunda, Karaköy ile Beyoğlu arasındaki yokuşu kısaltmak için Fransız mühendis Eugène-Henri Gavand’ın önerdiği yeraltı füniküleri 17 Ocak 1875’te açıldı. Tünel, Londra’daki ilk metro hattından sonra dünyanın en eski ikinci yeraltı hattı olarak anılır ve bugün de çalışıyor.
Başlangıç: M2 metrosunun Taksim durağı ya da Kabataş’tan F1 füniküleri · 20 dk kal
İtalyan heykeltıraş Pietro Canonica’nın yaptığı, kaidesini ve çevre düzenlemesini Giulio Mongeri’nin tasarladığı 11 metrelik anıt 8 Ağustos 1928’de açıldı; yapımı halkın bağışlarıyla karşılandı. Bir yüzünde askerlerinin önünde Mustafa Kemal ile Kurtuluş Savaşı, öbür yüzünde sivil kıyafetli Mustafa Kemal, silah arkadaşları ve halkla Cumhuriyet’in kuruluşu betimlenir. Meydanın kenarında 2021’de açılan Taksim Camii yükselir.

Bayram ve anma günlerinde meydanda tören olur; bazı geçişler kapanabilir.
Meydanın doğu kenarı, ≈ 3 dk · 15 dk kal
Hayati Tabanlıoğlu’nun tasarladığı ilk bina 1969’da İstanbul Kültür Sarayı adıyla açıldı, 1970’teki yangından sonra 1978’de Atatürk Kültür Merkezi olarak yeniden açıldı. Eski bina 2018’de yıkıldı; yerine oğlu Murat Tabanlıoğlu’nun tasarladığı yeni AKM, 29 Ekim 2021’de açıldı. İçinde 2.040 kişilik opera salonu, tiyatro, sinema ve sergi alanları var.

Gösteri ve sergi programını gitmeden kontrol et.
AKM’nin önünden kuzeye, ≈ 3 dk · 20 dk kal
Şehir plancısı Henri Prost’un İstanbul planında yer alan park, 1943’te açıldı; Cumhuriyet döneminde İstanbul’da yapılan ilk büyük parklardandır ve uzun yıllar İnönü Gezisi diye anıldı. Yerinde 1806’da yapılan Halil Paşa Topçu Kışlası vardı, kışlanın avlusu 1920’lerde Taksim Stadı olarak kullanıldı. Bugün çınarların altında oturulan, sabahları sakin bir şehir parkı.

Meydanın güneybatı köşesi, İstiklal’in başı, ≈ 5 dk · 45 dk kal
I. Mahmud döneminde, 1731–32’de yapılan sekizgen su dağıtım binası. Kuzeyde, Bahçeköy taraflarından getirilen su burada toplanıp Beyoğlu’nun ve Galata’nın çeşmelerine bölüştürülürdü; meydanın adı da buradan gelir. İBB’nin restore ettiği yapı bugün Cumhuriyet Müzesi: Atatürk’ün mareşal üniforması ve kişisel eşyaları gibi parçalar sergileniyor.

İBB sayfasına göre pazartesi kapalı, diğer günler 10.00–18.00, giriş ücretli; saat ve ücreti gitmeden kontrol et.
Maksemin arkasından Meşelik Sokağı’na, ≈ 2 dk · 15 dk kal
1876–1880 arasında yapılan Rum Ortodoks kilisesi; iki çan kulesi ve büyük kubbesiyle meydanın hemen arkasında yükselir. 6–7 Eylül 1955 olaylarında zarar gördü, 2003’te onarılarak yeniden açıldı. İstanbul Rum cemaatinin bugün de ibadet ettiği bir kilise.

Kapı her zaman açık olmayabilir; ayin sırasında sessizce izle, fotoğraf çekme.
Meydana dönüp İstiklal’e gir; Hüseyin Ağa Camii durağına ≈ 5 dk · 15 dk kal
Taksim ile Tünel arasındaki 1,6 kilometrelik tek hatlı nostaljik tramvay, cadde yayalaştırıldıktan sonra 29 Aralık 1990’da çalışmaya başladı; Taksim, Hüseyin Ağa Camii, Galatasaray Lisesi, Odakule ve Tünel’de durur. Yol boyunca 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başından kalma apartmanların cephelerine bak; dükkân tabelalarının üst katlarında Pera’nın eski yüzü durur.

Tramvay seyrek gelir ve kalabalıkta yavaş ilerler; yürümek çoğu zaman daha hızlı.
Ağa Camii’nin yanından Atıf Yılmaz Caddesi’ne, ≈ 2 dk · 60 dk kal
Kökleri 1888’de Karaköy rıhtımında açılan bir lokantaya uzanan, 1905’te Beyoğlu’na taşınan esnaf lokantası. Osmanlı ve İstanbul mutfağının tencere yemekleri, etli sebzeler ve mevsim tatlıları için uygun bir öğle molası. Bu durak bağımsız bir öneri; lokantayla bir anlaşmamız yok.

Öğle saatinde kalabalık olabilir; saatleri gitmeden kontrol et.
İstiklal’e dönüp Galatasaray yönüne, ≈ 3 dk · 40 dk kal
1870 yangınından sonra 1877’de kuyumcu Agop Köçeyan’ın yaptırdığı konak; arkasındaki blokta 19 Şubat 1948’de açılan Atlas Sineması Beyoğlu’nun en bilinen sinemalarından oldu. Binada 2021’den beri İstanbul Sinema Müzesi var; pasajdan geçmek ücretsiz.

Müzenin saatlerini ve giriş ücretini gitmeden kontrol et.
≈ 4 dk yürüme, Galatasaray Meydanı’na doğru sağda · 20 dk kal
1870 yangınında yanan Naum Tiyatrosu’nun yerine Hristaki Zografos Efendi’nin yaptırdığı Cité de Péra 1876’da açıldı; pasajında 24 dükkân, üst katlarında 18 daire vardı. 1917’den sonra burada çiçek satan kadınlar pasaja adını verdi, 1940’lardan itibaren meyhaneler çoğaldı. Bina 1978’de çöktü, aslına uygun olarak yeniden yapıldı; bugün cam tavanın altında lokantalar sıralanıyor.

Pasajdan geçmek ücretsiz; oturacaksan fiyatları önceden sor.
Çiçek Pasajı’nın arka çıkışından Sahne Sokağı’na · 25 dk kal
Çiçek Pasajı’nın arkasındaki Balık Pazarı’nda balıkçılar, turşucular, şarküteriler ve kokoreççiler; hemen yanındaki Nevizade Sokağı ise masaların sokağa taştığı meyhanelerle dolu. Gündüz gelirsen tezgâhları, akşam gelirsen Beyoğlu’nun meyhane kalabalığını görürsün.

Akşamları sokak çok kalabalık olur; masaya oturmadan fiyat sor.
Balık Pazarı’nın içinden, ≈ 2 dk · 15 dk kal
Ermeni tüccar Onnik Düz’ün, Avusturyalı mimar Domenico Pulgher’e yaptırdığı pasaj 1874’te açıldı; içindeki aynalar yüzünden Aynalı Pasaj diye de anılır. Sahne Sokağı ile Meşrutiyet Caddesi’ni birbirine bağlar; bugün çini, kilim, yemeni ve kartpostal satan dükkânlar var.

Meşrutiyet Caddesi tarafından ≈ 3 dk; pasaj İstiklal’e de açılır · 30 dk kal
15 Nisan 1871’de açılan, adını yaptıran Rum tüccar Hacopulo ailesinden alan pasaj. Namık Kemal’in İbret gazetesi burada basıldı. Avlusundaki çay ocağının tabureleri, Beyoğlu’nun kalabalığından kaçıp çay içmek için en sevilen köşelerden; yandaki kapıdan Panayia İsodion Kilisesi’ne geçilir. İstiklal’e dönünce karşıda Galatasaray Lisesi’nin anıtsal kapısını göreceksin.

İstiklal boyunca Tünel yönüne, ≈ 4 dk · 20 dk kal
Levanten mimar Giulio Mongeri’nin tasarladığı neogotik kilise 1906–1912 arasında yapıldı; İstanbul’un en büyük Katolik kilisesi olarak bilinir. Yerinde 18. yüzyıldan beri İtalyan cemaatinin bir kilisesi vardı. 1930’larda ve 1940’larda Vatikan’ın Türkiye temsilcisi olarak İstanbul’da bulunan Angelo Roncalli, sonradan Papa XXIII. Ioannes, burada vaaz verdi; avluda heykeli var.

Ayin sırasında içeride dolaşma; ziyaret saatlerini gitmeden kontrol et.
İstiklal’in sonuna, Tünel Meydanı’na ≈ 7 dk · 15 dk kal
17 Ocak 1875’te açılan füniküler, Karaköy ile Beyoğlu arasındaki yaklaşık 573 metrelik yolu iki dakikadan kısa sürede çıkar; iki istasyon arasında yaklaşık 61 metre yükseklik farkı var. Londra’daki ilk metro hattından (1863) sonra dünyanın en eski ikinci yeraltı hattı olarak anılır. İstersen Tünel’le Karaköy’e in, oradan vapura ya da Galata Köprüsü’ne geç.

İstanbulkart’la binilir; sefer saatlerini gitmeden kontrol et.
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.
Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.
Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
