Bizans kiliseleriyle Osmanlı külliyelerinin aynı mahallelerde yan yana durduğunu görmek için tarihi yarımadayı baştan sona yürüyen güzergâh. Prof. Dr. İlber Ortaylı'nın İstanbul'u anlamak için yürüyerek, mahalle mahalle gezmeyi önerdiği yoldan derledik; saatleri, molaları ve pratik notları biz ekledik.
Kaynaklar: Habertürk · İlber Ortaylı'nın İstanbul rotası · Türkiye Gazetesi · İlber Ortaylı önermişti: İstanbul'u bu rotayla gezin
Bu rota, adı geçen kişinin yayımlanmış önerisinden AnatoliaPass editörlerince derlenmiştir; saatler, molalar ve pratik notlar bize aittir. Kişinin AnatoliaPass’i önerdiği ya da onayladığı anlamına gelmez.
Başlangıç: Eminönü iskelesi · 30 dk kal
Yürüyüş, tarihi yarımadanın limana açılan kapısında başlıyor. Yeni Cami’nin avlusu ve arkasındaki Mısır Çarşısı (Valide Sultan Çarşısı), şehrin ticaretinin yüzyıllardır nasıl döndüğünü gösterir.
Çarşı pazar günleri çok kalabalıktır; erken saatte geç.
5 dk yürüme · 30 dk kal
Tahtakale, toptancıların ve küçük dükkânların sokağı. Dükkânların üstüne yükseltilmiş Rüstem Paşa Camii’nin içi İznik çinileriyle kaplıdır; Sinan’ın ticaretle ibadeti aynı yapıda buluşturduğu yerlerden.
Camiye namaz vakitlerinde ziyaret yapılmaz; kıyafet kuralına uy.
7–8 dk, yokuş yukarı · 25 dk kal
Yokuş boyunca sıralanan hanlar, Osmanlı İstanbul’unda ticaretin kalbinin attığı yerlerdi. Kapıların üstündeki kitabelere, avlulara ve hâlâ çalışan atölyelere bak; şehrin bugün de aynı sokaklarda iş yaptığını görürsün.
Hafta içi gündüz yük taşıyan hamallar ve araçlar çoktur; kenardan yürü.
10 dk yürüme · 50 dk kal
Mimar Sinan’ın Kanuni için yaptığı külliye; caminin çevresindeki medreseler, darüşşifa, imaret ve türbelerle bir mahalle gibi tasarlanmıştır. Arka bahçeden Haliç’e ve Galata’ya bakan manzara yürüyüşün en güzel molasıdır.
Öğle namazı vaktinde cami ziyarete kapanır; saati aşağıdaki uyarıdan kontrol et.
Külliyenin hemen arkası · 45 dk kal
Caminin güney tarafındaki eski medrese sokağında (Prof. Sıddık Sami Onar Caddesi) kuşaklardır pilavla kuru fasulye pişiren lokantalar vardır. Öğle kalabalığından önce otur.
8 dk, yokuş aşağı · 20 dk kal
Süleymaniye’den Haliç’e doğru inen dar sokaklar, eski esnaf mahallesi Küçükpazar’a çıkar. Bugün sade bir mahalle; yürüyüşün asıl derdi de bu: anıtların arasındaki gündelik şehri görmek.
10 dk yürüme · 40 dk kal
Pantokrator Manastırı’nın kilisesi; fetihten sonra camiye çevrildi. Bir Bizans manastırının Osmanlı mahallesinin ortasında, ahşap evlerin arasında yaşamaya devam etmesi bu rotanın özünü anlatır.
Namaz vakitlerinde ve cuma öğlesi ziyaret yapılmaz.
Bugün öğle 12:54: Zeyrek Camii (Pantokrator) yaklaşık 12:24–13:54 arası ziyarete kapalı. Bu durağı öncesine ya da sonrasına kaydır.
12 dk yürüme · 40 dk kal
Fatih Sultan Mehmed’in kurduğu külliye; bugünkü cami 1766 depreminden sonra yeniden yapılmıştır. Avlunun arkasındaki türbede Fatih yatar. Medreseleriyle şehrin ilk büyük Osmanlı eğitim merkezlerinden biriydi.
Cuma öğlesi çok kalabalıktır; namaz vakitlerine dikkat et.
8 dk yürüme · 30 dk kal
Adını Çarşamba günleri Fatih Camii çevresinde kurulan büyük semt pazarından alan mahalle. Pazar günüyse sokaklar tezgâhlarla dolar; değilse kahvehaneleri ve esnafıyla eski İstanbul’un en muhafazakâr ve en canlı mahallelerinden birini görürsün.
Fotoğraf çekerken insanlara saygılı ol; bazı sokaklarda izin isteyerek çek.
15 dk, Haliç’e doğru yokuş aşağı · 60 dk kal
Rum, Ermeni ve Yahudi cemaatlerinin yüzyıllarca birlikte yaşadığı Haliç kıyısı. Fener Rum Patrikhanesi, demir döküm Bulgar Kilisesi (Sveti Stefan) ve renkli evlerin sokakları burada. Günü bir kahveyle kapat.
Ahrida Sinagogu ancak önceden randevuyla gezilebilir.
Balat’tan ya da Eminönü’nden otobüsle Ayvansaray · 40 dk kal
İkinci gün surların kuzey ucunda başlıyor. Bizans’ın son döneminde imparatorların yaşadığı Blakhernai sarayı bu çevredeydi; surların Haliç’e indiği yerde Anemas zindanları ve Atik Mustafa Paşa Camii (eski bir Bizans kilisesi) bulunur.
Anemas zindanlarının ziyaret durumu restorasyona göre değişir; gitmeden kontrol et.
20 dk, surların iç tarafından · 50 dk kal
Khora Manastırı’nın kilisesi; 14. yüzyıl mozaik ve freskleri Bizans sanatının son büyük dönemini gösterir. Yakındaki Mihrimah Sultan Camii, Sinan’ın ışık dolu eserlerinden biri; surların yanında iki dünyayı bir arada görürsün.
Kariye bugün camidir: cuma günleri yalnızca ibadete açıktır, namaz vakitlerinden önce ziyarete ara verilir. Yabancı ziyaretçilerden giriş ücreti alınır (2024’te 20 €); T.C. vatandaşları ücretsiz girer. Güncel saat ve ücreti gitmeden kontrol et.
25–30 dk, surlar boyunca güneye · 20 dk kal
Theodosius surları 5. yüzyılda yapıldı ve şehri bin yıl korudu; 1453 kuşatmasının en çetin çarpışmaları Topkapı ile Edirnekapı arasında geçti. Surların hendeği bugün bostanlara dönmüş; yürürken bu dönüşümü de gör.
Surların bazı bölümleri tenhadır; gündüz ve kalabalık yürü, sur üstüne tırmanma.
45–50 dk surlar boyunca (≈3,5 km); yorulursan taksiyle 10 dk · 50 dk kal
Surların güney ucunda, Bizans’ın Altın Kapı’sının arkasına Fatih döneminde eklenen yedi kuleli hisar. Osmanlı döneminde hazine ve zindan olarak kullanıldı; bugün müze olarak gezilir.
Ziyaret gün ve saatleri değişebilir; gitmeden kontrol et.
35–40 dk yürüme (Kocamustafapaşa üzerinden) ya da otobüs · 20 dk kal
Yedikule’den şehre dönerken Kocamustafapaşa ve Cerrahpaşa mahallelerinden geçilir; Cerrahpaşa Camii, Sinan’ın öğrencisi Davud Ağa’nın eseridir. Mahalle aralarında Bizans sarnıçları ve küçük camiler gizlidir.
30 dk yürüme ya da tramvay (Aksaray–Beyazıt) · 40 dk kal
İstanbul’da günümüze ulaşan en eski selâtin camisi, yanında Sahaflar Çarşısı ve İstanbul Üniversitesi’nin anıtsal kapısı. Bizans’ın Theodosius forumu da bu meydandaydı.
Namaz vakitlerinde camiye ziyaret yapılmaz.
Bugün i̇kindi 15:52: Beyazıt Camii yaklaşık 15:22–16:52 arası ziyarete kapalı. Bu durağı öncesine ya da sonrasına kaydır.
15 dk, Divanyolu boyunca · 75 dk kal
Yürüyüş, Bizans’ın Hipodrom’unda ve Ayasofya’da bitiyor: iki günde gördüğün mahallelerin toplandığı yer. Dikilitaş ve Yılanlı Sütun’dan sonra Ayasofya’nın galerisinden kubbeye bak.
Ayasofya’da yabancı ziyaretçiler ayrı girişten ve biletle girer; namaz vakitlerinde ara verilir.
Bugün i̇kindi 15:52: Ayasofya yaklaşık 15:22–16:52 arası ziyarete kapalı. Bu durağı öncesine ya da sonrasına kaydır.
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.
Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.
Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.
Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
