
Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
Haliç’in en iç ucunda yarım günlük bir yürüyüş: Mimar Sinan’ın Zal Mahmut Paşa Külliyesi, Eyüp Sultan Meydanı ve çarşısı, Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin türbesi ve cami avlusu, ardından eski mezarlığın içinden Pierre Loti Tepesi’ne çıkan taş yol. Kahvehanede çay, Haliç manzarası, teleferikle iniş ve Haliç vapuruyla dönüş.
Eyüp adını Halid bin Zeyd, bilinen adıyla Ebû Eyyûb el-Ensârî’den alır. Hz. Muhammed 622’de Mekke’den Medine’ye göç ettiğinde ilk aylarını onun evinde geçirmişti. Kaynaklara göre Ebû Eyyûb, yaşı çok ilerlemişken 670’lerdeki Arap kuşatması sırasında İstanbul surlarının önünde öldü ve surların dışına gömüldü.
1453’te şehri alan II. Mehmed’in hocası Akşemseddin’in, Ebû Eyyûb’ün kabrinin yerini gösterdiği anlatılır. Rivayete göre gösterilen yer kazılınca üzerinde Halid bin Zeyd’in adının yazılı olduğu bir mermer levha bulundu. II. Mehmed 1458’de buraya bir külliye yaptırdı; Eyüp, fetihten sonra surların dışında büyüyen ilk Osmanlı semtlerinden biri oldu. Bugünkü cami, III. Selim’in emriyle yeniden yapıldı ve 1800’de tamamlandı.
Osmanlı padişahları tahta çıktıktan sonra Eyüp’e gelip kılıç kuşanırdı. Padişah Topkapı’dan saltanat kayığıyla Haliç boyunca Eyüp’e gelir, türbede kılıç kuşanır, dönüşte çoğunlukla Edirnekapı, Fatih ve Divanyolu üzerinden karadan saraya giderdi. Kılıcı kuşatanlar çoğu zaman şeyhülislam ya da nakibüleşraf, bazen de bir tarikat şeyhiydi. Bu törenin sonuncusu, 1918’de tahta çıkan Vahdeddin için yapıldı.
Türbenin arkasındaki yamaç yüzyıllar boyunca İstanbulluların gömülmek istediği bir mezarlığa dönüştü. Tepedeki kahvehaneye 1876’da İstanbul’a gelen Fransız deniz subayı ve yazar Pierre Loti’nin sık sık uğradığı, ilk romanı Aziyadé’yi burada bitirdiği anlatılır. 19. yüzyılda Rabia Kadın Kahvesi diye bilinen kahvehane bugün onun adını taşıyor; tepe de Pierre Loti Tepesi olarak anılıyor. Buradan bakınca Haliç’in, saray kayıklarının bir zamanlar geçtiği o dar ve uzun koyun neden şehrin limanı olduğu kolayca anlaşılır.
Başlangıç: Haliç vapuruyla Eyüp iskelesi ya da T5 tramvayıyla Feshane; iskeleden ≈ 6 dk yürüme · 30 dk kal
III. Murad döneminin veziri Zal Mahmud Paşa ile eşi, II. Selim’in kızı Şah Sultan için Mimar Sinan’ın 1570’lerin ikinci yarısında yaptığı külliye: cami, iki medrese, türbe ve çeşme. Eğimli arsaya oturan iki medresenin farklı kotlarda olması Sinan’ın araziyi nasıl kullandığını gösterir. Rivayete göre Zal Mahmud Paşa ile Şah Sultan aynı gün öldü ve avludaki türbede birlikte yatıyor. Yoldan gelirken iskelenin hemen yanındaki eski fes fabrikası Feshane’ye de bak.

Namaz vakitlerinde camiye ziyaret yapılmaz; avlu ve türbe çevresi açıktır.
≈ 6 dk yürüme (450 m), kuzeye · 30 dk kal
Caminin önündeki geniş meydan ve çevresindeki çarşı; tespih, takke, kitap, şeker ve oyuncak satan dükkânlar. Eyüp eskiden oyuncakçılarıyla da bilinirdi: Evliya Çelebi’nin 17. yüzyılda burada yüz kadar oyuncakçı dükkânı saydığı aktarılır, “Eyüp oyuncakları” son yıllarda yeniden yapılmaya başlandı. Sünnet olacak çocukların süslü kıyafetleriyle Eyüp Sultan’a getirilmesi de eski bir İstanbul geleneği; hafta sonu meydanda sık görürsün.

Hafta sonu ve kandil gecelerinde meydan çok kalabalık olur.
Meydandan avlu kapısına birkaç adım · 30 dk kal
Bugünkü cami, III. Selim’in emriyle yıktırılan eski yapının yerine yapıldı ve 1800’de tamamlandı; barok süslemeleri klasik Osmanlı camilerinin planıyla birleştirir. İç avluda yaşlı çınarlar ve türbeye bakan bir bölüm var: Osmanlı padişahlarının tahta çıktıktan sonra kılıç kuşandığı tören burada yapılırdı.

Cuma öğlesinde avlu ve cami çok dolar; cuma günü öğleden önce git ya da başka bir gün seç. Namaz vakitlerini gitmeden kontrol et.
Avlunun karşı tarafı · 20 dk kal
Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin türbesi. Dış duvarları ve içi çinilerle kaplı; I. Ahmed, I. Mahmud ve III. Selim gibi padişahların yaptırdığı kitabe ve süslemeler taşır. Ziyaretçiler türbenin önündeki pencereden ve içeride sessizce dua eder; sıraya girip yavaşça geçmek gerekir.

Türbede fotoğraf ve video çekme; içeride konuşma. Ayakkabılar girişte çıkarılır.
Türbenin arkasından mezarlık yoluna; taş yol yokuş yukarı, ≈ 15–20 dk · 30 dk kal
Türbenin arkasındaki yamaç, İstanbul’un en eski ve en büyük Osmanlı mezarlıklarından biri. Yüzyıllar boyunca devlet adamları, şairler, sanatçılar ve sıradan İstanbullular Eyüp Sultan’ın yanına gömülmek istedi. Kavuklu, sarıklı, çiçek kabartmalı taşlar kime ait olduğunu ve hangi dönemden kaldığını anlatır; yavaş yürü ve oku.

Yol dik ve yer yer kaygan; rahat ayakkabı giy. Bu bir mezarlık: yüksek sesle konuşma, mezarlara basma.
Yokuşun sonunda, tepenin yamacında · 60 dk kal
19. yüzyılda Rabia Kadın Kahvesi diye bilinen kahvehane. 1876’da İstanbul’a gelen Fransız yazar Pierre Loti’nin buraya sık sık geldiği ve ilk romanı Aziyadé’yi burada bitirdiği anlatılır. Kahvehane birkaç kez el değiştirdi; içindeki küçük köşede Loti’nin fotoğrafları ve kitapları sergileniyor. Çay ya da Türk kahvesi iç, yanına gözleme ya da tost söyle.

Hafta sonu öğleden sonra masa bulmak zor; sabah ya da hafta içi git. Fiyatları oturmadan sor.
Kahvehanenin önündeki seyir terası · 20 dk kal
Haliç buradan bütünüyle görünür: aşağıda Eyüp, karşıda Sütlüce ve Hasköy, uzakta Haliç köprüleri ve Galata. Bu dar, uzun koy yüzyıllarca şehrin limanıydı; padişahların saltanat kayıkları da Eyüp’e bu sudan gelirdi.

Gün batımında teras çok kalabalık olur.
Tepedeki istasyondan aşağı; yolculuk ≈ 3 dk · 10 dk kal
2005’te açılan, yaklaşık 384 metrelik kısa teleferik hattı (TF2) tepeyle Eyüp sahilini birbirine bağlar; İstanbulkart’la binilir. İnince isteyen, sahil yolu boyunca ≈ 10 dk kuzeydeki Bahariye Mevlevihanesi’nin dışını görebilir: 1613’te Beşiktaş’ta kurulan mevlevihane 1873’te buraya taşındı, 2010’da restore edildi; bugün bir derneğin kullanımında.

Teleferik rüzgârda, bakımda ya da arızada durdurulabilir; çalışıp çalışmadığını ve saatlerini gitmeden Metro İstanbul’dan kontrol et. Çalışmıyorsa mezarlık yolundan yürüyerek in.
≈ 5 dk yürüme (400 m), sahil boyunca güneye · 50 dk kal
Şehir Hatları’nın Haliç vapuru Eyüp’ten Sütlüce, Ayvansaray, Hasköy, Balat, Fener ve Kasımpaşa iskelelerine uğrayarak Karaköy’e ve Üsküdar’a iner. Haliç’i baştan sona sudan görmenin en kolay yolu bu; Eminönü’ne gidecek olan Karaköy’de inip Galata Köprüsü’nü yürüyerek geçer.

Haliç seferleri seyrek ve akşam erken biter; pazar ve tatil günleri saatler değişir. Güzergâhı ve kalkış saatlerini gitmeden Şehir Hatları’ndan kontrol et.
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.
Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.
Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)

Kaynak: Prof. Dr. İlber Ortaylı (1947–2026)
