Ana sayfa / Ayvalık ve Cunda / Rotalar
Ayvalık ve Cunda: mübadelenin taş tanıkları
Fotoğraf: Antoloji / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Editör rotası Karanlık turizm

Ayvalık ve Cunda: mübadelenin taş tanıkları

1923 nüfus mübadelesinde Ayvalık'ın Rum Ortodoks halkı Midilli'ye ve Yunanistan'a gitti; Girit'ten, Midilli'den ve Makedonya'dan gelen Müslüman göçmenler onların evlerine yerleşti. Kentin kiliseleri bu el değiştirmeyi taşıyor: biri müze, ikisi cami oldu; Cunda'daki büyük kilise uzun yıllar boş kaldıktan sonra müze olarak açıldı. Yarım gün, yürüyerek ve kısa bir araç yolculuğuyla.

SüreYarım gün
Yürüyüş≈ 1 km
Durak4
Bilet0
AP

AnatoliaPass editörleriKaranlık turizm ve endüstriyel miras koleksiyonu · son kontrol 23 Ekim 2026

4 bölümde hikâye

İki yakada bir mübadele

Bölüm 1Zeytin ve sabun kenti

Ayvalık, 19. yüzyılda zeytinyağı ve sabun ticaretiyle büyüyen, nüfusunun çoğunluğu Rum Ortodoks olan bir liman kentiydi. Karşısındaki Cunda (Rumların Moshonisia, Türklerin Alibey Adası dediği ada) da aynı dünyanın parçasıydı.

Bölüm 21922–1923

Türk-Yunan Savaşı'nın sonunda Türk ordusu 15 Eylül 1922'de kente girdi. Savaşın sonunda kentin pek çok Rum erkeği iç bölgelere götürüldü ve birçoğu geri dönmedi; romancı İlias Venezis bu yürüyüşten sağ dönenlerdendi ve yaşadıklarını “Numara 31328” adlı kitabında anlattı. Kalanlar, 30 Ocak 1923'te Lozan'da imzalanan nüfus mübadelesi sözleşmesiyle Midilli'ye ve Yunanistan'a gitti.

Bölüm 3Yeni gelenler

Mübadeleyle Ayvalık'a ve Cunda'ya Girit'ten, Midilli'den ve Makedonya'dan Müslüman göçmenler geldi. Onlar da kendi evlerini, bağlarını ve mezarlarını geride bırakmıştı; mübadele iki yakada da bir kayıptı.

Bölüm 4Kiliselerin sonraki hayatı

Boşalan kiliselerin bir kısmı camiye çevrildi: Ayios Yannis bugün Saatli Cami, Ayios Yorgis Çınarlı Cami. Taksiyarhis Kilisesi uzun yıllar depo olarak kullanıldı, 2013'te müze olarak açıldı. Cunda'daki Taksiyarhis ise yıllarca boş kaldıktan sonra 2014'te Rahmi M. Koç Müzesi oldu.

1 / 4
Saygı kuralları
  • Burası iki yönlü bir kaybın yeri: gidenler de gelenler de evlerini ve mezarlarını geride bıraktı. Hikâyeyi taraf tutarak değil, iki halkın ortak acısı olarak dinle.
  • Camilerde namaz vakitlerinde gezme; içeri girerken ayakkabılarını çıkar, omuzlarını ve dizlerini örten giysiler giy.
  • Eski evlerin çoğunda insanlar yaşıyor: avlulara ve bahçelere girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama.

Karanlık turizm, insanlığın acı, kayıp ve emekle yüzleştiği yerleri gezmek demek: cezaevleri, zindanlar, terk edilmiş ve sular altında kalmış kentler, yeraltı sığınakları, sanayinin bedelini ödeyen fabrikalar ve madenler. Bu koleksiyondaki her yer yasal olarak ve izinle gezilebilir; terk edilmiş özel mülklere, şantiyelere ya da insanların yaşadığı mahalleleri seyretmeye dayanan rotalar yok. Savaş alanları, şehitlikler ve anma yerleri “Yas ve anma” koleksiyonunda. Gittiğin yerin hikâyesine saygı göster.

Kendi versiyonunu yap
  1. 1

    Taksiyarhis Anıt Müzesi

    Başlangıç: Ayvalık merkez, İsmetpaşa Mahallesi; iskeleden ≈ 10 dk yürüme · 45 dk kal

    Başmelekler'e (Taksiyarhis) adanmış 19. yüzyıl kilisesi. Mübadeleden sonra uzun yıllar depo olarak kullanıldı; Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın restorasyonundan sonra 2013'te Taksiyarhis Anıt Müzesi adıyla açıldı. Kentin kaybolan topluluğunun en büyük yapısı.

    Taksiyarhis Anıt Müzesi
    Fotoğraf: Emirhan Sağdır / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Saatler mevsime göre değişiyor; gitmeden kontrol et.

  2. 2

    Saatli Cami (eski Ayios Yannis Kilisesi)

    ≈ 2 dk yürüme (100 m) · 15 dk kal

    Ayios Yannis (Aziz Yuhanna) Kilisesi mübadeleden sonra camiye çevrildi; adını çan kulesindeki saatten alır. Fotoğrafta da görüldüğü gibi içeride kilise mimarisi olduğu gibi okunur.

    Saatli Cami (eski Ayios Yannis Kilisesi)
    Fotoğraf: Ayhanerçıkış / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Namaz vakitlerinde ziyaret etme; içeride sessiz ol.

  3. 3

    Çınarlı Cami (eski Ayios Yorgis Kilisesi)

    ≈ 3 dk yürüme (200 m) · 15 dk kal

    Aziz Yorgi'ye adanmış kilise de mübadeleden sonra camiye dönüştürüldü. Neoklasik cephe ile yanında yükselen minare, kentin iki dönemini aynı karede gösteriyor.

    Çınarlı Cami (eski Ayios Yorgis Kilisesi)
    Fotoğraf: collage bird's eye v… (Panoramio) / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0

    Namaz vakitlerinde ziyaret etme; içeride sessiz ol.

  4. 4

    Cunda · Taksiyarhis Kilisesi (Rahmi M. Koç Müzesi)

    Araçla ya da dolmuşla ≈ 15 dk (≈ 7 km), köprüden adaya · 60 dk kal

    Adanın Rum Ortodoks halkının büyük kilisesi 1873'te eski bir kilisenin yerine yeniden yapıldı. Mübadeleden sonra uzun yıllar boş kaldı ve yıprandı; Rahmi M. Koç'un girişimiyle restore edilerek 2014'te müze olarak açıldı. Kilisenin içinde oyuncaklardan buhar makinelerine bir koleksiyon sergileniyor.

    Cunda · Taksiyarhis Kilisesi (Rahmi M. Koç Müzesi)
    Fotoğraf: Antoloji / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Müzenin açık olduğu gün ve saatleri gitmeden kontrol et.

Bir günün daha mı var? Bursa.

İstanbul dışında

≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik

Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.

Haritada gör

Yürüyenler ne diyor

Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.

Toplulukta sor

Henüz puan yok

Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.

Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Başka rotalar

Sıradaki gün

Bütün rotalar