Foça’dan Kyme’ye, Urla’daki Klazomenai’den Ildır’daki Erythrai’ye ve Sığacık’taki Teos’a, Apollon’un kâhinlik ettiği Klaros’a, Priene’ye, Latmos dağının eteğindeki Herakleia’ya, Milet’e ve Didyma’ya uzanan dört günlük bir İyonya gezisi. Freya Stark’ın 1952 sonbaharında Herodotos’u yol arkadaşı yaparak dolaştığı ve Ionia: A Quest kitabında anlattığı yolculuktan derledik; saatleri, molaları ve pratik notları biz ekledik.
Süre4 gün (araçla)
Yürüyüş≈ 550 km yol
Durak10
Bilet0
FS
Kaynak: Freya Stark (1893–1993)Ionia: A Quest (1954) kitabında anlattığı 1952 sonbaharı yolculuğundan derlendi · son kontrol 26 Ekim 2026
Bu rota, adı geçen kişinin yayımlanmış önerisinden AnatoliaPass editörlerince derlenmiştir; saatler, molalar ve pratik notlar bize aittir. Kişinin AnatoliaPass’i önerdiği ya da onayladığı anlamına gelmez.
4 bölümde hikâye
Herodotos’la İyonya’da
Bölüm 1Freya Stark
Freya Stark (1893–1993), Orta Doğu’yu dolaşan ve yolculuklarını kitaplara döken İngiliz gezgin ve yazar. Ionia: A Quest (1954), onun Türkiye üzerine yazdığı dört kitabın ilkidir.
Bölüm 21952 sonbaharı
Stark kitabın önsözünde 1952 sonbaharında Anadolu’nun batı kıyılarını dolaştığını ve sonunda gezdiği harabelerin elli beşi bulduğunu yazar; bunların yalnız birinde, Bergama’da, kendisi gibi gezen başka bir yolcuyla karşılaşmıştır. Kentlerin kimi toprağa gömülmüş, kimi bataklığa batmış, tiyatroların basamakları ağaç kökleriyle yarılmıştır.
Bölüm 3Rehber olarak Herodotos
İzmir’de birkaç gün geçirdikten sonra rehbersiz yolculuk edilemeyeceğine karar verir ve rehber olarak Herodotos’u seçer: onun andığı kentlere, ayakta olsunlar ya da olmasınlar, gidecektir. Arkeoloğun bile el sürmediği, unutulmuş harabeleri sevdiğini söyler. Kitabını zamanda bir rehber diye tanımlar; her harabede o kentin uygarlığa kattığı bir fikri arar: Klazomenai’de felsefeyi, Teos’ta Anakreon’un yaşama sevincini, Phokaia’da bir halkın kararını, Priene’de sanatı.
Bölüm 4Rotayı nasıl kurduk
Kitabın yirmi dört bölümünden bugün ziyaret edilebilen ve birbirine yakın on durağı seçtik. Sakız Adası’nı, Bergama, Sardes, Efes, Afrodisias ve Hierapolis gibi sitede başka rotalarda bulunan yerleri ve Myrina, Gryneion, Pitane, Panionion ve Magnesia bölümlerini dışarıda bıraktık. Durakları kuzeyden güneye dizdik; saatler, yol süreleri ve uyarılar bize aittir.
1 / 4
Saygı kuralları
Ören yerlerinde duvarlara, sütunlara, lahitlere ve kaya mezarlarına tırmanma; işaretli yollardan ayrılma.
Yerden sikke, çanak çömlek parçası ya da işlenmiş taş alma; bulduğunu yerinde bırak. Kazı alanlarına ve çitle çevrili yerlere girme.
Herakleia, Kapıkırı köyünün evlerinin arasındadır; bahçelere ve avlulara girme, köylülerin işine karışma.
Bafa Gölü kıyısında ve Menderes deltasında kuşların yuva alanlarına yaklaşma.
Köylerde ve çarşılarda insanları, evlerin içini ve çocukları fotoğraflamadan önce izin iste.
Stark Phokaia bölümüne Karar adını verir. Herodotos’a göre Phokaialılar, Pers ordusu kentlerini kuşattığında teslim olmak yerine gemilerine binip kenti boşalttılar; Marsilya’yı kuran, uzun kürekli gemileriyle Batı Akdeniz’e açılan da onlardı. Bugünkü Foça’nın içinde antik tiyatro, Athena tapınağının kalıntıları ve limanın iki koyu.
Antik tiyatro ve kazı alanları çit içindedir. Ziyaret düzenini gitmeden kontrol et.
2
Kyme
Foça’dan ≈ 30 dk; Aliağa’ya varmadan · 60 dk kal
Aiolis’in en büyük kenti. Stark, Kyme’nin Salamis yenilgisinden sonra Kserkses’in donanmasına kışlık olduğunu, üç yüzyıl liman vergisi almadığı için eskilerin Kymelileri saf bildiğini ve şair Hesiodos’un babasının buradan göç ettiğini anlatır. 1952’de alçak akropolün dibinden pamuk ve tütün balyası taşıyan develer geçiyordu; bugün Aliağa’nın sanayi bölgesinin yanında sakin bir ören yeri.
Ören yeri sanayi tesislerinin arasındadır; yol tabelalarını izle. Ziyaret düzenini gitmeden kontrol et.
2. gün İzmir’in batısı: Klazomenai, Erythrai ve Teos
3
Klazomenai
İzmir üzerinden Urla İskele’ye ≈ 1,5 saat · 75 dk kal
Stark İzmir’de birkaç gün geçirdikten sonra İyonya’nın on iki kentinden ilki olarak otuz kilometre batıdaki Klazomenai’ye gider; yanına yol arkadaşı olarak Herodotos’u alır. Filozof Anaksagoras’ın kenti Urla İskele’nin önündeki adada ve kıyıdaki Liman Tepe’dedir; kıyıda yeniden kurulmuş antik zeytinyağı işliği de gezilir.
Kazı alanının bir bölümü çit içindedir. Zeytinyağı işliğinin ziyaret saatlerini gitmeden kontrol et.
4
Erythrai
Urla’dan Ildır köyüne ≈ 45 dk · 75 dk kal
Stark bu bölümde sürgünü ve köleliği anlatır; kıyıdaki küçük İyonya kasabalarında 1920’lerin büyük göçlerinin bıraktığı izleri görür. Ildır köyünün üstündeki akropolde, Hadrianus döneminde onarılan Helenistik tiyatro ve körfeze bakan sur kalıntıları. Öğle için Ildır’ın kıyısında otur.
Akropole çıkan patika taşlık ve gölgesizdir. Ören yeri düzenini gitmeden kontrol et.
5
Teos
Ildır’dan Seferihisar üzerinden Sığacık’a ≈ 1 saat · 90 dk kal
Stark Teos’a giden yolu, palamut meşelerinin gölgesinden geçen ve insanı kucaklarcasına karşılayan bir yol diye anlatır. Şair Anakreon’un kenti; Sığacık’ın ortaçağ kalesinin yanından ören yerine geçilir. Mimar Hermogenes’in Dionysos tapınağı, tiyatro ve meclis binası zeytinliklerin arasında; akşamı Sığacık limanında geçir.
Ören yeri geniştir ve gün batımına yakın kapanır. Giriş saatlerini gitmeden kontrol et.
3. gün Kolophon’dan Priene’ye: Klaros ve Notion
6
Klaros ve Notion
Sığacık’tan Değirmendere ve Ahmetbeyli yönüne ≈ 1 saat · 90 dk kal
Stark Kolophon’un patikalarından çıkıp çam kaplı dağ eteklerini izleyerek Apollon’un kâhinlik ettiği Klaros’a iner; yol kenarındaki bir sebil onun gözünde bu yolun simgesidir. Yeraltı odasında kehanet verilen tapınağın sütun parçaları yer altı suyunun içinden yükselir; iki kilometre güneyde, denize bakan tepede Kolophon’un limanı Notion.
Kutsal alanın bir bölümü kışın su altında kalır. Giriş saatlerini gitmeden kontrol et.
7
Priene
Klaros’tan Kuşadası ve Söke üzerinden ≈ 1,5 saat · 120 dk kal
Stark, Söke’den on üç kilometre ötedeki Priene’ye doğu kapısından girer ve tiyatroya birden, hiç hazırlıksız çıkıverdiğini; sanki oyuncularla seyircinin bir an önce kaçıştığı bir sahneye bastığını anlatır. Dağın önündeki teraslara ızgara planla kurulmuş kentin Athena tapınağı, İskender’in adadığı yazıtla bilinir; terastan Menderes deltasına bakılır.
Bafa Gölü’nün kıyısında, Türklerin Beşparmak dediği Latmos dağının eteğinde, Kapıkırı köyünün evleri arasındaki Herakleia. Stark burada ayın Beşparmak’ın tepeleri arasında bir görünüp bir kaybolarak yükselişini izler; ay tanrıçası Selene’nin uyuyan çoban Endymion’a âşık olduğu efsane bu dağda geçer. Athena tapınağı, agora ve göle inen surlar.
Kayalık patikalarda düşme tehlikesi var; sağlam ayakkabı giy. Köyün içinden geçerken sessiz ol, ziyaret düzenini gitmeden kontrol et.
9
Milet
Kapıkırı’ndan ≈ 1 saat · 120 dk kal
Stark Milet’i günlerce uzaktan, Menderes deltasının düzlüğünden izledikten sonra gelir: eski akropolün alçak düzlüğü, kentin gövdesi ve bir zamanlar denize uzanan burnun üstündeki dev tiyatro. Bugün deniz kilometrelerce uzakta; Thales’in ve Anaksimandros’un kenti limanlarını Menderes’in getirdiği alüvyona kaptırdı.
Kışın ve baharda ören yerinin alçak kısımlarını su basabilir. Giriş saatlerini gitmeden kontrol et.
10
Didyma · Apollon Tapınağı
Milet’ten ≈ 25 dk · 90 dk kal
Milet’e kutsal yolla bağlı Apollon kehanet merkezi. Stark bu bölümü, kasım yağmurları yüzünden Söke’de, kendisini ağırlayan meyankökü fabrikası yöneticilerinin evinde beklediği günlerin ardından anlatır. Hiç bitirilemeyen tapınağın dev sütunları, kehanetin verildiği iç avlu ve merdivenli geçitler; gün batımını burada bekle.
Tapınak Didim’in içindedir, yazın kalabalık olur. Giriş saatlerini gitmeden kontrol et.
Bir günün daha mı var? Bursa.
İstanbul dışında
≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik
Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.
