Ana sayfa / Kars / Rotalar
Sarıkamış: karda kaybolan ordu
Fotoğraf: Karagozerkan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Editör rotası Yas ve anma

Sarıkamış: karda kaybolan ordu

1914–15 kışında Sarıkamış Harekâtı'nda on binlerce Osmanlı askeri çatışmada, soğukta ve hastalıktan öldü. Kars'taki Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi'nden başlayıp Allahuekber Dağları'na, her ocak yürünen anma yoluna, Sarıkamış'taki şehitliğe ve Rus döneminden kalan Katerina Köşkü'ne uzanan bir gün. Duraklar arası araçla gidilir; kışın yollar karlı olabilir.

Süre1 gün
Yürüyüş≈ 6 km
Durak4
Bilet0
AP

AnatoliaPass editörleriYas ve anma koleksiyonu · son kontrol 23 Ekim 2026

4 bölümde hikâye

Sarıkamış'ın hikâyesi

Bölüm 1Bir kış harekâtı

Birinci Dünya Savaşı'nın ilk kışında, 22 Aralık 1914'te Osmanlı 3. Ordusu, Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın planıyla Kafkas Cephesi'nde Rus ordusunu kuşatmak için harekâta başladı. Hedef, Rus demiryolunun ucundaki Sarıkamış'tı; Kars ve Sarıkamış 1878'den beri Rus yönetimindeydi.

Bölüm 2Allahuekber Dağları

26 Aralık'ta 10. Kolordu, Allahuekber Dağları'nı kar fırtınası içinde aşmaya başladı. Kışlık giysisi ve yeterli erzakı olmayan birlikler en az 19 saat süren bu geçişte binlerce askerini soğuğa kaybetti.

Bölüm 3Kayıplar

Harekât 17 Ocak 1915'te Rus ordusunun zaferiyle bitti. Kayıp sayıları kaynaktan kaynağa çok değişiyor; tahminler on binlerden 60.000'in üzerine kadar uzanıyor ve ölenlerin önemli bir bölümünün çatışmada değil soğuktan, açlıktan ve salgın hastalıklardan öldüğü biliniyor. Rus tarafı da ağır kayıplar verdi.

Bölüm 4Anmak

Sarıkamış-Allahuekber Dağları Milli Parkı, 19 Ekim 2004'te hem doğayı korumak hem de bu kaybı anmak için ilan edildi. Her yıl ocak başında binlerce kişi Kızılçubuk'tan Sarıkamış'a yürüyerek ölenleri anıyor.

1 / 4
Saygı kuralları
  • Şehitliklerde, mezarlıklarda ve anıtlarda sessiz ol: burada insanlar hâlâ yakınlarını anıyor.
  • Mezarların üstüne basma, anıtlara çıkma; mezar taşlarının ve adların önünde poz vererek fotoğraf çekme.
  • Dua eden, çiçek bırakan ya da ağlayan kimseyi fotoğraflama; tören varsa görevlilerin yönlendirmesine uy.
  • Kışın hava hızla bozulur: kalın giyin, yalnız yürüme, yürüyüş yolundan ve işaretli alanlardan ayrılma.

Yas ve anma (grief tourism), kaybı anmak ve yası paylaşmak için gidilen yerleri gezmek demek: şehitlikler, savaş mezarlıkları, anıtlar, tarihi mezarlıklar ve afetlerin hafıza müzeleri. Buradaki her yer resmî olarak ziyarete açık bir anma alanı; insanların hâlâ yasını yaşadığı çok yakın tarihli acıları ve tartışmalı yerleri bu koleksiyona almıyoruz. Bu yerlerde birileri hâlâ yakınını anıyor: sessiz ol, poz verme, dua eden kimseyi fotoğraflama.

Kendi versiyonunu yap
  1. 1

    Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi · Kanlı Tabya

    Başlangıç: Kars merkez; taksiyle ≈ 10 dk · 75 dk kal

    1828, 1855 ve 1877–78 savaşlarında Kars'ın savunmasında kullanılan Kanlı Tabya, restorasyondan sonra 2018'de müze olarak açıldı. Tabyanın kemerli odalarında 1828'den Cumhuriyet'e uzanan dönem, Sarıkamış Harekâtı da dahil, canlandırmalar ve etkileşimli düzenlerle anlatılıyor. Kars Arkeoloji Müzesi'ne bağlı.

    Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi · Kanlı Tabya
    Fotoğraf: Jaba1977 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Kaynaklara göre pazartesi kapalı; saatler ve ücret kaynaklarda farklı, gitmeden kontrol et. Müze bazı haritalarda yanlış yerde gösteriliyor. (Fotoğraf: müzenin bahçesinde, tabya duvarının önünde sergilenen tarihi vagon.)

  2. 2

    Sarıkamış-Allahuekber Dağları Milli Parkı · Kızılçubuk

    Kars'tan araçla ≈ 1 saat (≈ 65 km), Sarıkamış yönüne · 45 dk kal

    10. Kolordu'nun 26 Aralık 1914'te kar fırtınasında aştığı dağlar; sarıçam ormanlarıyla kaplı yamaçlar bugün milli park. Kızılçubuk, her yıl ocak başındaki anma yürüyüşünün başladığı yer; anma günlerinde burada ölenlerin anısına kardan heykeller yapılıyor.

    Sarıkamış-Allahuekber Dağları Milli Parkı · Kızılçubuk
    Fotoğraf: Karagozerkan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Konum yaklaşık (Kızılçubuk mevkii). Kışın yol karlı ve buzlu olabilir; zincir taşı, yolu ve hava durumunu Sarıkamış’tan sor. Ormanda işaretli yolların dışına çıkma.

  3. 3

    Anma yolu ve Sarıkamış şehitliği

    Kızılçubuk'tan Sarıkamış'a ≈ 4,5 km, çoğu yokuş aşağı orman yolu (yürüyerek ≈ 1,5 saat; araçla ≈ 15 dk) · 75 dk kal

    Anma yürüyüşü, Şehit Kurmay Albay Faruk Sungur Yolu adı verilen yaklaşık 4,5 km'lik orman yolundan Sarıkamış'a iner ve şehitlikte biter. Mevsim dışında bu yolu sessizce, kendi hızında yürüyebilirsin; şehitlikteki anıtın önünde bir süre dur.

    Anma yolu ve Sarıkamış şehitliği
    Fotoğraf: Karagozerkan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Yolda işaret az: yalnız yürüme, telefonunda çevrimdışı harita olsun. Konum: OSM'deki şehitlik işareti; yürüyüşün bittiği Yukarı Sarıkamış Şehitliği'nin yerini yerinde sor. (Fotoğraf: 2004 anma yürüyüşü, Sarıkamış ormanları.)

  4. 4

    Katerina Av Köşkü

    ≈ 5 dk yürüme (400 m) · 20 dk kal

    Sarıkamış'ın Rus yönetiminde olduğu yıllardan (1878–1918) kalan ahşap av köşkü; halk arasında Çar II. Nikola için yapıldığı anlatılır. 1914'te Osmanlı ordusunun ulaşmaya çalıştığı garnizon kasabasının o dönemki yüzünü gösteren az sayıdaki yapıdan biri.

    Katerina Av Köşkü
    Fotoğraf: Karagozerkan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

    Bakımsız ve bazı bölümleri yıkık: içeri girme, yalnızca dışarıdan bak. Restorasyon durumunu gitmeden kontrol et. (Fotoğraf: 2004.)

Bir günün daha mı var? Bursa.

İstanbul dışında

≈ 2 sa 15 dk · hızlı feribot + otobüs · Günübirlik

Neden burada: İlk Osmanlı başkenti. Yeşil Cami, Ulu Cami ve Koza Han rahat bir günübirlik; İstanbul'da dört günden fazla kalıyorsan öneriyoruz. Bu rotanın parçası değil.

Haritada gör

Yürüyenler ne diyor

Bu rotada check-in yapan gezginler puan verebilir. Başkası veremez.

Toplulukta sor

Henüz puan yok

Bu rotayı yürüyen ilk gezginlerden biri ol. Sorun ya da önerin varsa toplulukta paylaş.

Rotayı yürüdükten sonra uygulamadaki check-in ile puan verebilirsin. Yorumlar kısa bir kontrolden sonra yayına alınır.

Başka rotalar

Sıradaki gün

Bütün rotalar