Efes Antik Kenti sesli rehberi

Efes, Anadolu'nun en büyük antik kentlerinden biri. Kent tarih boyunca birkaç kez yer değiştirdi, çünkü deniz geri çekildikçe liman da uzaklaşıyordu. Bugün gezdiğin kent büyük ölçüde Helenistik dönemde, Büyük İskender'in komutanlarından Lysimakhos'un yeniden kurduğu kenttir. Roma döneminde Efes, Asya eyaletinin en önemli şehirlerinden biri oldu. Gördüğün yapıların çoğu da o dönemden kalır. Efes, iki bin on beş yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.

Yukarı girişin yakınındaki küçük tiyatro biçimli yapı Odeon. Kentin meclisinin toplandığı ya da konserlerin verildiği yer olarak kullanıldığı düşünülür. Çevresindeki alan, kentin yönetim merkeziydi; yöneticiler ve kentin önde gelenleri burada bir araya gelirdi. Etrafında gördüğün sütun dizileri, bir zamanlar üstü örtülü yürüme yollarını taşırdı. Buradan aşağıya baktığında, kentin denize doğru eğimle uzandığını görürsün; yürüyüşümüz de bu yönde, aşağıya doğru olacak.

Şimdi kentin en ünlü yollarından biri olan Kuretler Caddesi'ndesin. Mermer döşeli bu cadde, yukarı kenti aşağıdaki büyük yapılara bağlar. Yol boyunca çeşmeler, anıtlar ve dükkânlar sıralanırdı. Sağ tarafta, kemerinde bir kadın başı bulunan zarif yapı Hadrian Tapınağı; ikinci yüzyılda İmparator Hadrianus onuruna yapıldı. Biraz ileride, yan yana dizilmiş mermer oturaklarıyla kentin ortak tuvaletleri bulunur. Antik dünyada buralar aynı zamanda sohbet edilen yerlerdi.

Caddenin yamacındaki koruma çatısının altında Yamaç Evler bulunur. Bunlar Efes'in varlıklı ailelerinin yaşadığı, katlar hâlinde yamaca yaslanmış evlerdir. Duvarlardaki freskler ve zemindeki mozaikler, yüzyıllar boyunca toprak altında kaldığı için şaşırtıcı ölçüde iyi korunmuştur. Bazı odaların duvarlarında renkli bezemeler, bazılarında mermer kaplamalar görürsün. Yürüme yolları evlerin üstünden geçer; aşağıda hâlâ süren kazı ve onarım çalışmalarını da izleyebilirsin. Biletin Yamaç Evler girişini kapsar.

Karşında Efes'in en çok fotoğraflanan yapısı: Celsus Kütüphanesi. Kütüphane ikinci yüzyılın başında, Asya eyaletinin valisi Celsus'un anısına oğlu tarafından yaptırıldı. Celsus'un mezarı da yapının altında bulunur. Cephe bin dokuz yüz yetmişli yıllarda, yerde bulunan parçalar bir araya getirilerek yeniden ayağa kaldırıldı. Ön cephedeki dört kadın heykeli bilgeliği, erdemi, düşünceyi ve bilgiyi temsil eder; buradakiler kopya, özgün olanlar Viyana'daki bir müzededir. Kütüphanenin yanındaki büyük kapı, kentin ticaret agorasına açılır.

Son durak, dağın yamacına oyulmuş Büyük Tiyatro. Yirmi beş bin civarında seyirci alabildiği düşünülür. Tiyatro, Kutsal Kitap'taki Elçilerin İşleri bölümünde anlatılan, Pavlus'un vaazları sonrası çıkan kargaşanın da geçtiği yer olarak bilinir. Tiyatronun önünden denize doğru uzanan geniş cadde, bir zamanlar limana inerdi. Ama nehrin taşıdığı alüvyon limanı yavaş yavaş doldurdu ve deniz bugün kilometrelerce uzakta. Kentin gerilemesinin en büyük nedeni de buydu. Efes'ten sonra Selçuk'ta, dünyanın yedi harikasından biri sayılan Artemis Tapınağı'nın ayakta kalan tek sütununu da görebilirsin.