Topkapı Sarayı sesli rehberi

Saraya Saltanat Kapısı'ndan, yani Bâb-ı Hümâyun'dan girdin. Topkapı Sarayı'nı Fatih Sultan Mehmed, İstanbul'un fethinden birkaç yıl sonra yaptırmaya başladı; yapı on beşinci yüzyılın sonlarına doğru tamamlandı. Yaklaşık dört yüz yıl boyunca Osmanlı padişahlarının hem evi hem de devletin yönetim merkezi oldu. Bu ilk avlu, sarayın en kalabalık ve en açık bölümüydü; halk da buraya girebilirdi. Solunda gördüğün kırmızı tuğlalı yapı Aya İrini. Bizans döneminden kalma bu kilise, Osmanlılar zamanında uzun süre silah ve cephane deposu olarak kullanıldı.

Önündeki iki kuleli kapı Bâbüsselâm, yani Orta Kapı. Bu kapıdan sonra saray, sıradan ziyaretçiye kapanırdı. Anlatılana göre padişahtan başka kimse bu kapıdan atla geçemezdi; vezirler bile burada atlarından inerdi. İkinci avlu sessizliğiyle bilinirdi. Ağaçlı yollar, avlunun farklı köşelerine giden yolları belirler: sağ tarafta mutfaklar, solda devlet işlerinin görüşüldüğü bölüm, ileride ise padişahın özel dünyasına açılan kapı. Biraz durup avlunun düzenine bak: her şey, kimin nereye kadar girebileceğini gösterecek şekilde yerleştirilmiş.

Sol tarafta, kubbeli yapılar Divan-ı Hümayun. Devletin en önemli kararları burada, vezirlerin katıldığı toplantılarda görüşülürdü. Duvarın yukarısında kafesli küçük bir pencere görürsün. Padişahın, toplantıya katılmadan bu pencerenin arkasından konuşulanları dinleyebildiği anlatılır. Vezirler için bunun anlamı açıktı: padişah her an orada olabilirdi. Divanın hemen üstünde yükselen kule ise Adalet Kulesi. Sarayın en yüksek noktasıdır ve şehrin pek çok yerinden görülür. Adı da boşuna değil: devletin adaleti gözetmesinin simgesi sayılırdı.

Sağ taraftaki uzun yapı dizisi, sarayın mutfakları. Bacalarının sırasına bak: burada her gün binlerce kişi için yemek pişirilirdi. Mutfaklar on altıncı yüzyılda çıkan bir yangından sonra Mimar Sinan döneminde yeniden düzenlendi. Bugün bu bölümde sarayın porselen koleksiyonu sergilenir. Çin ve Japon porselenlerinden oluşan bu koleksiyon, dünyanın en zenginleri arasında sayılır. Bazı tabakların zehri ortaya çıkardığına inanıldığı da anlatılır; bu bir inanıştı ama koleksiyonun neden bu kadar büyüdüğünü bir ölçüde açıklar.

Harem, padişahın ailesinin yaşadığı bölümdü. Burada padişahın annesi, yani valide sultan, eşleri, çocukları ve onlara hizmet edenler yaşardı. Yüzlerce odadan oluşan Harem, yüzyıllar içinde eklemelerle büyüdü; bu yüzden koridorları bir labirent gibi birbirine bağlanır. En etkileyici bölümleri arasında valide sultan dairesi ve törenlerin yapıldığı büyük salon, Hünkâr Sofası sayılır. Çini kaplı duvarlarda farklı yüzyılların zevkini görebilirsin. Harem ayrı bir biletle gezilir; biletinde Harem varsa, girişte görevliye QR kodunu göstermen yeterli.

Bâbüssaade, yani Mutluluk Kapısı, padişahın özel dünyasının girişiydi. Bayram törenlerinde padişahın tahtı bu kapının önüne kurulurdu. Kapıdan geçince karşına çıkan küçük yapı Arz Odası. Padişah yabancı elçileri ve devletin büyüklerini burada kabul ederdi. Elçiler buraya gelene kadar avluları, kapıları ve sessiz bekleyişleri tek tek geçerdi. Bütün bu düzen, devletin büyüklüğünü daha kapıdan anlatmak için kurulmuştu. Bu avlunun çevresinde sarayda yetiştirilen gençlerin eğitim gördüğü Enderun'un bölümleri bulunur.

Hazine bölümü sarayın en çok ziyaret edilen yeri. Burada seksen altı kıratlık Kaşıkçı Elması ve üç büyük zümrüdüyle Topkapı Hançeri sergilenir. Hançer on sekizinci yüzyılda İran hükümdarı Nadir Şah'a hediye edilmek için hazırlatıldı. Elçiler yoldayken Nadir Şah'ın öldürüldüğü haberi geldi ve hançer saraya geri döndü. Yakındaki Kutsal Emanetler dairesinde ise İslam dünyası için kutsal sayılan eşyalar korunur. Bu bölümde sessiz olmak ve fotoğraf kurallarına uymak gerekir.

Son avlu, sarayın bahçelerle çevrili en özel bölümü. Buradaki köşkler padişahların dinlendiği yerlerdi. Revan Köşkü ve Bağdat Köşkü, Dördüncü Murad'ın doğu seferlerinin anısına yaptırıldı. Çinileri ve sedef işlemeli kapılarıyla klasik Osmanlı süslemesinin en güzel örnekleri arasındadır. Mermer terastan Haliç'e ve Boğaz'ın girişine bak: padişahlar şehri ve denizi buradan izlerdi. Saray, on dokuzuncu yüzyılın ortasında Dolmabahçe'ye taşınılana kadar kullanıldı ve bin dokuz yüz yirmi dört yılında müze oldu. Gezini burada bitirmek için güzel bir yer.